Epitafi mbi varrin e Shekspirit

Dje, në mbarë botën e kulturuar u përkujtua 400-vjetori i vdekjes së Shekspirit (23 prill 1616). Në atmosferën kremtore të kësaj ngjarjeje e kujtuam, të premten e kaluar, me shfaqjen e Hamletit në Vatikan e po vijojmë ta kujtojmë edhe sot, me epitafin e shkruar mbi varrin e Dramaturgut të madh, në Stratford-upon-Avon

Për Shekspirin (William Shakespeare: Stratford-upon-Avon, 23 prill 1564 - Stratford-upon-Avon 23 prill 1616) është thënë gjithçka. Për Shekspirin nuk është thënë asgjë. Nuk dihet ende me saktësi kush ishte, ndonëse iu kushtuan mijëra faqe, nga penda të mësuara e të talentuara në këtë lëmë. E ç’mund t’i shtojmë ne, që s’na mbetet tjetër, veçse ta admirojmë? E t’i ribotojmë përkthimet mjeshtrore të Nolit, sepse edhe në këtë fushë vështirë të dalë kush për të sjellë diçka të re. E s’ka të vjetra a të reja as për epitafin, që shkruhet mbi varrin e tij, njëlloj i vështirë për t’u përkthyer, si veprat e tragjedianit të pakalueshëm.

Kush e shkroi? Kur? Ç’fshehtësi ndryhet në atë katren? E si mund ta kuptojë njeriu i kohëve tona?

Besohet ta ketë shkruar një nga admiruesit e tij fisnikë, duke e ftuar kalimtarin të ndalohet menjëherë e ta admirojë atë gur, nën të cilin pushon Njeriu i madh, për të mos e humbur rastin aq të papërsëritëshëm. Ndalu, udhëtar, e lexo vargjet njëlloj të pavdekshme, shkruar për të pavdekshmin lindur e vdekur në Statford mbi lumin Avon:

“O mik i mirë, për hater t’Krishtit Zot,

ruej se rrëmon hinin e mbyllun k’tu kahmot!

Bekue kjoftë ai që vjen e sheh e shkon,

mallkue kush eshtënt m’i lot e m’i lëndon!”.1

Tingëllon si i shkruar për Fishtën tonë të madh, ky epitaf kushtuar Shekspirit, të cilit askush nuk e ka pasur guximin e marrë, 400 vjet pas vdekjes, t’ia lëndojë kockat, që prehen nën rrasë.

Si vdes korpi e shndërrohet në hi pa emër e pa lëvizje, ne, të vdekshëmve të mjerë, na mbeten vetëm shkrimet, të cilat vijojnë të na e dëshmojnë gjenialitetin e Atij, që pret zgjimin, nën epitaf.

1 Good friend, for Jesus’sale forbear

To dig the dust enclosed here

Blest be the man that spares these stones

And curst be he that moves my bones!